Hoe is de wetgeving geregeld ten aanzien van smart contracts?

Een dik wetboek met daarin de wetgeving. Bovenop het wetboek ligt een hamer.

Fictieve rechtspersoon

Een paar honderd jaar geleden werd er door bedrijven een geweldig stukje “technologie” uitgevonden. Een technologie die de eigenaren in staat stelde om te ondernemen zonder de enorme risico’s ervan. Er ontstond een mogelijkheid om een fictieve rechtspersoon te creëren (het bedrijf), die bevoegd was om alle contracten te ondertekenen. De rechtspersoon was verantwoordelijk en aansprakelijk, alsof het een natuurlijke persoon betrof. Het grote voordeel was uiteraard dat de gevolgen voor de eigenaar van het bedrijf konden worden beperkt, in geval van een faillissement. Iemand die geen onderneming heeft, kan dus ook geen rechtspersoon in het leven roepen.

 

Wat zijn Decentrale Autonome Organisaties (DAO)?

DAO staat voor Decentrale Autonome Organisaties. Een bekend voorbeeld van een DAO is The DAO dat op het Ethereum blockchain draaide. Als een DAO wordt opgezet als zijnde een groep mensen, dan is de DAO ook niets meer of minder, dan alleen maar een groep mensen. Er is dan geen bedrijf of rechtspersoon die tussen de mensen of wie dan ook in staat.

 

Een groep mensen

Hoe is de wetgeving geregeld ten aanzien van “een groep mensen”? De eerste vraag die we ons dan zouden moeten stellen is natuurlijk: over welke wet hebben we het nu eigenlijk? En hier wordt het dan allemaal al redelijk ingewikkeld, want de wetgeving in Nederland is anders dan de regelgeving in Spanje of Duitsland. Over Afrikaanse landen, China of India zullen we dan voorlopig maar even helemaal zwijgen.

 

Universele wetgeving

De blockchain technologie staat natuurlijk nog maar in de kinderschoenen, dus het is nog niet gemakkelijk om nu al een universele wetgeving te ontwerpen, die over de hele wereld ook goed toepasbaar is. Het is daarom misschien verstandig om nu even de wetgeving van het Verenigd Koninkrijk als voorbeeld te nemen. Ten aanzien van een groep mensen (personen die dus samen “dingen” doen) kent de Engelse wetgeving twee vormen: een groep mensen die dingen samen doet om winst te maken of een groep mensen die samen dingen doet, zonder dat daar een commercieel belang bij wordt gediend.

Wetboek en hamer. Wetgeving. Vennootschap

De groep mensen die dingen samen doet om winst te genereren, wordt in Engeland gezien als een vennootschap. Voor deze groep is enorm veel wetgeving opgesteld. Niet alleen is de wet duidelijk over zaken als verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid, maar ook over de manier waarop contracten moeten worden opgesteld en worden uitgevoerd. Voor de andere groep – de mensen die zich hebben georganiseerd om “dingen” belangeloos te doen voor het plezier of misschien wel voor de publieke zaak en goede doelen – ligt het anders. Deze groep wordt niet gezien als een onderneming, maar als een vereniging zonder rechtspersoonlijkheid.

 

Verenigingen

Verenigingen kennen we in allerlei soorten en maten. De plaatselijke voetbalclub, de zwemvereniging, de Jeu de Boules-brigade, studentenverenigingen en de carnavalsvereniging. Verenigingen zijn vaak wel in het bezit van eigendommen zoals clubgebouwen en materiaal. Ook wordt er door verenigingen contributie geïnd en zullen zij soms ook transacties moeten uitvoeren. Als er dan iets misgaat, dan wil dat natuurlijk niet zeggen dat daar dan geen wetgeving voor geregeld is. De wetgeving vindt dan zelf wel een weg om te bepalen hoe zaken zoals aansprakelijkheid bij de vereniging in elkaar steken. Het simpele feit dat er geen rechtspersoon aanwezig is, betekent niet dat de wetgeving niet op die situatie is toegerust.

 

Blockchain opleidingen

 

Wetgeving en Decentrale Autonome Organisaties

Als we het hebben over de Decentrale Autonome Organisaties (DAO) kunnen we een onderscheid maken tussen DAO-code (dit is dus geen persoon, maar een ding) en een individu (een mens) die de code programmeert. Als derde kunnen we daar nog de factor “wat” aan toevoegen. “Wat” doet die code precies en hoe communiceren de houders van een identificatie-eenheid met elkaar? Hoe moeten we de DAO nu precies zien vanuit een juridisch oogpunt? Zijn de DAO verenigingen? Voor advocaten is de wetgeving omtrent de DAO op dit moment nog niet helemaal duidelijk. Het is mogelijk dat er binnenkort een DAO wordt gecreëerd, waarbinnen zaken ten aanzien van de verantwoordelijk- en aansprakelijkheid van de betrokken mensen, worden geïsoleerd binnen het blockchainnetwerk.

 

Verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid

Risico’s en aansprakelijkheid zijn namelijk geen zaken die zomaar verdwijnen, maar moeten ergens “blijven”. Eén van de belangrijkste vragen voor mensen die zich willen gaan richten op bijvoorbeeld de smart contracts zal dus moeten zijn: hoe zit het met de verantwoordelijkheid en de aansprakelijkheid, als er dingen niet gaan zoals de bedoeling was?

We're looking for someone who is responsible.

Regels, bepalingen en richtlijnen

De meeste advocaten die naar de blockchain technologie kijken zullen waarschijnlijk vinden dat alles van tevoren voor iedereen duidelijk moet zijn. Welke mensen zijn verantwoordelijk voor welke zaken? Wie is waar aansprakelijk voor? Wat is er bekend over de rechtspositie van de andere leden van de organisatie? Welke derde partijen zijn er bij betrokken? Hoe moet de wetgeving rondom de smart contracts nu precies geregeld worden? Hoe moeten de regels, bepalingen en richtlijnen precies vorm krijgen? Veel juristen van over de hele wereld zullen zich gaan buigen over de regulering van deze relatief nieuwe technologie. De veelbelovende blockchain is in principe nog een onontgonnen gebied, dus hapklare antwoorden liggen ook niet direct voor het oprapen. Naarmate deze technologie meer volwassen wordt, zullen steeds meer obstakels worden weggenomen.

 

Houders van een DAO identificatie-eenheid

Ten aanzien van reguliere bedrijven en vennootschappen staan de regels van tevoren vast. Iedereen die betrokken is bij een bepaalde transactie weet precies wat de regels zijn. Als je een vereniging hebt en er zijn geen regels vastgesteld, dan betekent dat niet dat er geen wetgeving is. Het houdt alleen maar in dat je niet precies weet welke regels er van toepassing zijn, op de desbetreffende situatie. Dit is natuurlijk een voedingsbodem voor geschillen. In hoeverre kunnen houders van een DAO identificatie-eenheid (leden) straks persoonlijk verantwoordelijk gehouden worden voor acties van de DAO? Het zal waarschijnlijk mede afhangen van de soort DAO, het rechtsgebied, maar ook van de handelingen van de leden.

 

Wetgeving en smart contracts

Bedrijven vragen zich momenteel af wat de blockchain voor hun onderneming en hun branche in het algemeen kan gaan betekenen. De smart contracts die in het blockchainnetwerk kunnen draaien, worden gezien als dé contracten van de toekomst. De potentie van deze contracten is heel erg groot. Als ontwikkelaars de verwachtingen waarmaken, dan zullen dergelijke overeenkomsten de manier waarop zaken worden gedaan compleet veranderen. De wetgeving zal daar dan ook op toegespitst moeten zijn. Er zijn heel wat redenen waarom mensen geïnteresseerd zijn in de slimme contracten. De mogelijkheid om alles te automatiseren is daar één van.

David Ricardo, Ricardian Contract.
Een vorm van een smart contract is het “Ricardian contract

Zijn smart contracts volledig gecodificeerd?

Dat verschilt op dit moment nog per bedrijf dat de mogelijkheid biedt om slimme contracten uit te voeren. Sommige smart contracts zijn gedeeltelijk gecodificeerd en andere volledig. Er bestaan dus op dit moment hybride versies. Waarschijnlijk zal er in de toekomst alleen nog maar sprake zijn van volledig gecodificeerde smart contracts. Er zijn ontzettend veel mogelijkheden waarvoor de slimme contracten kunnen worden gebruikt. De mogelijkheden zijn praktisch onbeperkt. Ontwikkelaars bedenken iedere dag weer nieuwe toepassingen.

Code

Smart contacts en verzekeringen

De blockchain leent zich niet alleen voor financiële diensten, maar ook voor bijvoorbeeld logistieke processen, de bevoorradingsketen, de aankoop van onroerend goed, het registreren van eigendommen of het vastleggen van een samenlevingscontract. Ook the internet of things, waarbij de slimme contracten als het ware samensmelten met de fysieke wereld zal een grote vlucht gaan nemen. Denk maar eens aan de zelfrijdende auto. Als die wagen in de prak gereden wordt, wie is er dan aansprakelijk? Met de blockchain, de smart contracts en wellicht een orakel, is precies te bepalen wie er nu eigenlijk de controle over de auto heeft. Is het de chauffeur? Of moeten we de auto zelf de schuld geven?

 

Wisselwerking

Stel je voor dat je auto geparkeerd staat op de oprit. Het is een prachtige zonnige dag. Een instelling als het KNMI of buienradar heeft een smart contract ontwikkeld, waar de weersomstandigheden ingebouwd kunnen worden. Het Ministerie van Verkeer en Waterstaat heeft op zijn beurt een smart contract ontworpen dat aangeeft dat in de omgeving waar u altijd rijdt, de straten allemaal gerepareerd zijn en goed onderhouden worden. Hoe zit het dan met de aansprakelijkheid als u met de auto een “schuiver” maakt vanwege een “glad” stukje wegdek? Aan de weersomstandigheden kan het niet gelegen hebben en aan de staat van de wegen evenmin. Hoe gaan smart contracts en verzekeringen straks met elkaar een wisselwerking aan? Is onze wetgeving daar dan voldoende op toegerust?

 

Digitaal ondertekenen

Er zullen smart contracts ontworpen worden, waar we ons nu nog niet zoveel bij kunnen voorstellen. Maar op welke manier zijn die smart contracts nu precies zo anders ten opzichte van de huidige reguliere contracten? Bij de blockchain technologie wordt “waarde” naar een gedistribueerd grootboek verzonden. De regels en voorwaarden over hoe de waarde gespendeerd moet worden zijn in de contracten gecodeerd. Als je bijvoorbeeld een huis koopt dan kunnen de koper en de verkoper een overeenkomst aangaan, zonder dat daar een derde partij als een notaris aan te pas hoeft te komen. De koper en de verkoper kunnen het smart contract dan samen digitaal ondertekenen.

Digitale handtekening

 

Codering en specifieke uitkomsten

De waarde wordt getransporteerd en het eigendom van de woning gaat over naar de nieuwe eigenaar. Als er bij reguliere contracten geschillen zijn tussen bepaalde partijen, dan kan bijvoorbeeld een in onroerend goed gespecialiseerde advocaat optreden als bemiddelaar. Bij smart contracts zijn de belangrijkste zaken vastgelegd door middel van codering en zij garanderen dan ook een aantal hele specifieke uitkomsten.

 

Ethereum Virtual Machine

De resultaten van de uitvoering van een smart contract staan dus vast en zijn in principe onveranderbaar. Er is dus ook nooit sprake van enige onduidelijkheid ten aanzien van de transacties. Meningsverschillen en onenigheid hoeven dus niet meer te leiden tot dure procesvoeringen, omdat de smart contracts geen ruimte laten voor verwarring. De blockchain en de smart contracts lenen zich dus uitstekend voor de overdracht van onroerend goed. Voor heel veel transacties zullen smart contracts alleen maar gecodeerd hoeven te worden met standaard regels en voorwaarden. Deze basiscontracten kunnen daarna uitgebreid worden met nog veel meer lagen van condities en bepalingen, die door de Ethereum Virtual Machine kunnen worden uitgevoerd.

 

Exacte herkomst

Als we nu eens als voorbeeld de bevoorradingsketen nemen. Een bedrijf dat gespecialiseerd is in de logistieke dienstverlening zoals UPS of DHL, legt in een smart contract vast dat er een bepaalde handeling moet plaatsvinden, op het moment dat de koerier op een bepaalde locatie contant geld ontvangt voor het afgeleverde item. Vele treden verderop in bevoorradingsketen wordt dan een leverancier direct “getriggerd” om een nieuw item te produceren. De blockchain stelt consumenten in staat om de exacte herkomst van hun kleding te achterhalen, waardoor zij zeker weten dat een spijkerbroek geproduceerd is onder veilige omstandigheden op een menswaardige werkplek.

 

Arbeidsomstandigheden

Een smart contract zou bijvoorbeeld zo geprogrammeerd kunnen zijn dat er alleen handel gedreven kan worden met een bepaalde kledingfabrikant, als het honderd procent zeker is, dat alles op het gebied van de arbeidsomstandigheden in de fabriek goed geregeld is. De smart contracts kunnen deze informatie dan halen uit een orakel. Met een dergelijk orakel is het dus ook mogelijk voor smart contracts, om actuele informatie over de wetgeving in de desbetreffende landen te verkrijgen.

Working. Plumbing.Gezamenlijke leningen

Aan de basis van zo’n beetje iedere transactie staat een contract. Verreweg de meeste financiële instrumenten zijn simpelweg een overeenkomst. Er bestaan vandaag de dag hele contractmarkten. Alles, maar dan ook alles, wordt vastgelegd in contracten. Een populaire vorm van contracten voor bijvoorbeeld leningen zijn de gezamenlijke leningen. Dat zijn leningcontracten waarbij meerdere partijen betrokken zijn. Ook deze contracten lenen zich goed voor het gedistribueerde grootboek.

 

Weerorakel

Smart contracts kunnen dus informatie halen uit orakels. Verzekeringsmaatschappijen zouden dus gebruik kunnen maken van een “weerorakel”. Iemand heeft bijvoorbeeld een bepaald verzekeringsproduct waardoor zijn spullen zijn verzekerd tegen heftig noodweer. Door de informatie vanuit het weerorakel krijgt het smart contract in principe de instructie: “Als het op die plaats zolang, zo hard gehageld heeft, dan mag het verzekeringscontract in werking treden”. Of: “Als het 10 graden gevroren heeft bij windkracht 7, dan zal de schade behoorlijk zijn en mag het verzekeringscontract worden uitgevoerd.”

Slecht weer

Geen toekomstmuziek

Dit soort slimme contracten zijn geen toekomstmuziek zoals sommige mensen denken, maar de ontwikkeling van deze toepassingen is nu al volop aan de orde. Het is dus erg belangrijk dat er niet te lang gewacht wordt om de wetgeving omtrent de blockchaintechnologie goed te regelen. De smart contracts zullen we straks niet alleen tegenkomen als het gaat om handel, zakelijke transacties en dienstbaarheid, maar ook op het gebied van adverteren en reclame maken zal de blockchain een grote rol gaan spelen.

 

Hoe kunnen de smart contracts worden gebruikt door de overheid?

Ten aanzien van de publieke sector zijn er enorm veel mogelijkheden als het gaat om de blockchaintechnologie. Bijvoorbeeld voor het verlenen van vergunningen of het verschaffen van duidelijkheid over bepaalde wetgeving en verordeningen. Bij smart contracts wordt wetgeving in feite vervangen door code. Eén van de meest interessante is misschien wel een toepassing om via de blockchain je stem uit te brengen tijdens verkiezingen. Een organisatie als de overheid moet vandaag de dag bij reguliere verkiezingen nog veel “papierwerk” over en weer laten gaan. Tevens wordt er binnen overheidsinstellingen veel tijd en moeite gestoken in het bereiken van interne consensus. De blockchain biedt hier dus zeker uitkomst. Het is belangrijk dat de publieke sector transparant is naar zijn burgers. Smart contracts verbeteren de helderheid en betrouwbaarheid.

Hofvijver, ministeries, Den Haag

Nieuwe dimensie

Niet alleen de mensen binnen de overheid of de mensen die de smart contracts schrijven of eraan deelnemen, maar de burgers zelf hebben nu een grotere mogelijkheid om de overheid te controleren. Ze kunnen precies nagaan hoe bepaalde geldstromen lopen en hoe met publieke eigendommen wordt omgegaan. De blockchain kan aan de manier waarop een bestuur functioneert binnen het publieke domein, een geheel nieuwe dimensie toevoegen. We zullen op een heel andere manier aankijken tegen zaken als vertrouwen en decentralisatie van dat vertrouwen. En hier zijn we dan weer aangekomen bij hetgeen ikzelf het meest boeiend vind aan de blockchaintechnologie: het opbouwen en creëren van vertrouwen in het hele overheidsorgaan, juist doordat het vertrouwen dan helemaal niet meer noodzakelijk is. Dat klinkt natuurlijk hartstikke tegenstrijdig, maar dat is nu precies wat de blockchain zo bijzonder maakt.

 

Meer weten over de werking van smart contracts?

Hoe creëer ik een smart contract?

 

Wil je op de hoogte blijven van de ontwikkelingen op het gebied van de blockchain en smart contracts? Meld je dan nu aan voor onze blogpost!

 

Meld je aan voor de blogpost!
Ik ga ermee akkoord dat mijn naam en e-mailadres worden gedeeld met Mailchimp.
Met de blogpost van Uitleg Blockchain blijf je automatisch op de hoogte van de nieuwste ontwikkelingen omtrent de blockchain technologie.
We hebben een hekel aan spam. Uw e-mailadres zal niet worden verkocht of gedeeld met anderen (afgezien van het marketing automation platform dat wij gebruiken voor onze e-maillijst).